[[Image:WaiorongomaiGold.jpg|thumb|240px|He whare pākarukaru ki Waiorongomai. Ka whakamahia e ngā kaimaina o tērā atu rautau mō ā rātou mahi koura]] Ko '''Waiorongomai''' he awa kei te taha whakatetonga o [[Te Aroha]] maunga. I reira, i ngā wā o mua, ka tū te whawhai a [[Ngāti Raukawa]] ki a Ngāti Kōpirimau. Ka haere te teretere a Ngāti Raukawa kia kite i taua iwi nei i a Ngāti Kōpirimau i Hauraki, he mea taua haere, he tiki i tētahi o ā rātou wāhine i tahuti ki Te Aroha.  Tae atu taua ope nei, ka tunga e Ngāti Kōpirimau kia kōhurutia rātou.  Ka tukutukua ngā haere e te tangata whenua ki [[Ōhinemuri]], me ngā kainga katoa o [[Hauraki]], kia hui mai ngā tāngata o reira kia kohurutia te iwi nui nei a Ngāti Raukawa.
	Kīhai taua tunga kohuru nei i ngaro i a Ngāti Raukawa, a, ka huihui puku rātou, ka rapurapu tikanga e kore ai rātou e mate.  A, ka mea rātou me tū e rātou ki te haka, ki te kanikani, kia wherea ai ngā whakaaro a Ngāti Kōpirimau.  Ka mau a Ngāti Raukawa ki a rātou weweru papai, ka tiketike i a rātou mahunga, here ai ki te aute, ka tia ai ki te tuki, a ka titoa ngā kupu e rātou mō tā rātou haka.
	Anō ka oti te whakapai a te iwi nei a Ngāti Raukawa i a rātou, turituri ana te marae; a, ka rongo a Ngāti Kōpirimau i te ngahau a taua iwi ka tu nei ka haka.  Ka hui katoa mai rātou, ki te kite i te haka.
	Ka tū te iwi nei ka haka, koia nei ngā kupu o tā rātou haka:


:''Puhi kura, puhi kura'',
:''Puhi kura, puhi kākā''
:''Ka whakatautapa ki Kāwhia''
:''E huakina, huakina'',
:''Hōmai rā to whiri kaha''
:''Toro kaha, kia wetewetea''
:''Ā tē, ā tā, ā tau!''


Ka pai te iwi o Hauraki ki te haka a Ngāti Raukawa, a ka unga kia haka anō, ka tū anō te iwi nei, ka haka anō, ko ngā patu a te iwi e haka nei kei roto i a rātou e huna ana a i meinga hoki rātou kia kōhurutia e Hauraki.  Ka hokia nei te mate mō Hauraki.  Ka tae ngā kupu o te haka ki te kupu rā “Ā tē, ā tā, ā tau”, ka oho te kapa haka nei, ka whiua te patu ki ērā e noho whakarongo rā o Hauraki.  Ka patua te tāne, i te patu.  Kore hoki ā rātou mate noa.
	A ka poto ērā te patu, ka whakaraua ngā wahine.  Ko ngā tupapaku whiua atu ki te awa tere ai.  Ka haere a Ngāti Raukawa, ka haere ki tana kāinga.
	Ka tae ake ngā huanga o ēnei kua mate nei rokohanga mai e mānu ana i roto i te awa, a kīhai noa ake i whai ngoi aru i taua iwi.  Ko te tino tangata o Hauraki i mate ko Titipa.


==Tirohia hoki==
*[[Te Aroha]]

[[Category:Hauraki]]