[[Image:HoneHekeNgapua.jpg|220px|thumb|right|Hōne Heke Ngāpua i a ia i te Pāremata i Te Whanga-nui-a-Tara]]I whānau mai a '''Hōne Heke Ngāpua''' i Kaikohe i te tau 1869. Ko [[Ngā Puhi]] tōna iwi. Tapaina ai ia ki tōna koroua a Hōne Heke Pōkai, i ātete rā ki te mana o te Karauna i te tekau tau atu i 1840, nāna hoki te pouhaki o Peretānia ki Kororāreka i topetope.

Ka kuraina a Ngāpua ki ngā kura Māori, ki te [[Kura o Tīpene]] i [[Tāmaki-makau-rau]]. Nō muri ka mahi ia hei karaka i tētahi tari rōia i Tāmaki-makau-rau. I te tekau tau atu i 1880 ka kuhu a Ngāpua ki te [[Kotahitanga]], he rōpū e whai ana kia whakahokia te mana motuhake o te Māori ki runga i ōna whenua, ki runga hoki i ētahi o ngā whakahaere, mā roto i tētahi [[Pāremata Māori]].

I te tau 1893, i te wā e rua tekau mā aha noa iho ōna tau, ka kauhau a Hōne Heke ki te Pāremata o te Kotahitanga. Ka whakaatu ia i tōna mārama ki te ariā o te Kotahitanga, ki ngā take nui hoki kei mua i te iwi Māori.

Nā tōna tohungatanga ki te whiri kōrero, ka pōtitia a ia hei Mema Pāremata Māori mō [[Te Tai-tokerau]] i te tau 1893. I te tau 1894, nāna te Pire Tika Māori i tāpae ki mua i te Pāremata. E tono ana te pire mō tētahi kaupapa taketake mō te Māori, kia whakamanatia te Tiriti o Waitangi, kia tū hoki he Pāremata Māori. Ahakoa ngā tautoko mai a te maha o ngā iwi, kāore i ture te pire. Heoi, ka whai wāhi ētahi o ana whakaritenga ki ngā hanganga ture o muri, pērā i te [[Ture Kaunihera Māori]] o 1900.

I te tau 1898 nā Hōne Tōia i ārahi ngā Māori o te riu o Waimā i [[Hokianga]] kia kaua e utu i ngā tāke kurī me ētahi atu tāke nā te kāwanatanga me te kaunihera ā-rohe i uta ki runga i a rātou. Ka tonoa e te kāwanatanga āna hōia ki te tāmi i tēnei takahi i te ture. Ko te kuhunga atu tērā o Ngāpua ki te haukoti i te rerenga o te toto; ka tukua e Tōia mā ā rātou rākau ki raro. Ahakoa e ātetetia ana ngā reiti me ngā tāke i utaina, ko te pūtake kē o te riri, ko te whakatuma ki te mana o te Karauna. Koia anō tētahi o ngā wero whakamutunga i tēnei mana.

Ka pūmau a Ngāpua ki te Kotahitanga, tatū rawa ki tōna matenga tōmua i te tau 1909 i te mate kohi. E 40 tōna pakeke.

==Tohutoro==
* Ngā Tāngata Taumata Rau URL:[http://www.dnzb.govt.nz/dnzb/Maori_default.asp NZDB]

{{Kaihautū}}{{Maramara}}
[[Category:Kaitōrangapū]]
[[Category:Tai-tokerau]]
[[Category:Kotahitanga]]