{{Infobox U.S. state |
 Name = Hawaii |
 Fullname = Ka Pae`aina o Hawai`i Loa
 |
 Flag = Flag of Hawaii.svg |
 Seal =Hawaiistateseal.png |
 Map = Hawaii Islands2.png |
 Nickname = The Aloha State |
 Motto = [[Ua Mau ke Ea o ka Aina i ka Pono]] |
 Capital = [[Honolulu, Hawaii|Honolulu]] |
 LargestCity = [[Honolulu, Hawaii|Honolulu]] |
 OfficialLang = [[Reo Pākehā|Ingarihi]], [[Reo Hawaii|Hawaii]] |
 Governor = [[Linda Lingle]] (R)|
 Senators = [[Daniel Inouye]] (D)<br />[[Daniel Akaka]] (D) |
 Representatives = [[Neil Abercrombie]] (D)| [[Ed Case]] (D) |
 PostalAbbreviation = HI |
 AreaRank = 43 |
 TotalAreaUS =10,931 |
 TotalArea = 29,311 |
 LandAreaUS = 6,423|
 LandArea = 16,638. |
 WaterAreaUS = 4,507 |
 WaterArea = 11,672 |
 PCWater = 41.2 |
 PopRank = 42 |
 2000Pop = 1,211,537 |
 DensityRank = 13 |
 2000DensityUS = 110.7 |
 2000Density = 42.75 |
 MedianHouseholdIncome = $53,123 |
  IncomeRank = 8 |
 AdmittanceOrder = 50 |
 AdmittanceDate = [[1959]] |
 TimeZone = [[Hawaii-Aleutian Standard Time Zone|Hawaii]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-10 |
 Longitude = 154°40'W ki 162°W |
 Latitude = 18°55'N ki 29°N |
 WidthUS = n/a |
 Width = n/a |
 LengthUS =1,522 |
 Length = 2,450 |
 HighestPoint = [[Mauna Kea]] |
 HighestElevUS = 13,796 |
 HighestElev = 4,205 |
 MeanElevUS =3,035 |
 MeanElev = 925 |
 LowestPoint = [[Moana-nui-a-Kiwa]] |
 LowestElevUS = 0 |
 LowestElev = 0 |
 ISOCode = US-HI |
 Website = www.hawaii.gov
}}
Ko '''Hawai'i''' ara "Ka Pae`aina o Hawai`i Loa" he kahui moutere e noho ana i Te [[Moana-nui-a-Kiwa]].  1500 maero (2400 km) te roanga mai i te moutere o Hawai'i i te tonga tae noa ki te motuiti o Kure. Nō te 21 Here-turi-kōkā [[1959]] ka whakatūria a Hawaii hei te 50 o ngā [[wāhanga whenua]] o te [[Hononga-o-Amerika]].  E 3,700 km (2,300 maero) te tawhiti i te tuawhenua o Amerika.


== Taupori ==

[[File:Iolani Palace (1328).JPG|thumb|280px|left|Ko {{Okina}}Iolani, te whare o ngā Kīngi o Hawaii i Honolulu]]He iwi Porinīhia ngā tāngata whenua o Hawai'i ra, e ai ki a rātou i ahu mai ngā tūpuna i 'Kahiki loa', i whakaaro ētahi ko ngā moutere o Tahiti me Hiva ērā. Kāore e kore  he whanaunga tata rawa tō rātou reo ki tō tātou ake [[reo Māori]] o [[Aotearoa]] nei, ki ērā reo noa atu o Porinīhia ki te rāwhiti. 

Kāore e tino mōhiotia te wā i tae atu ai ngā tāngata Porinīhia ki Hawaii, engari, e āhua tata ana ki te tau [[1000|AD 1000]]. Ko te āhua nei, i rere tuatahi mai ngā waka o ngā tūpuna i ngā moutere e kīa nei ko te [[Kāhui o ‘Enata]]. 

A muri ake ka rere mai ētahi atu no Kahiki ke (Tahiti) ko tētahi o rātou he tohunga rangatira ko Pa'ao te ingoa nāna i whakatakina mai te pure tapu, nōna hoki te tātai ariki o Hawai'i.

Marere noa ngā whakatupuranga o Hawaii ā ka tū nga ariki (ali'i) o tērā kāinga o tērā kāinga. 


== James Cook ==
Nō te tau 1778 ka tae mai a [[James Cook]]. Ko te whakaaro, ko Cook te Pākehā tuatahi i kite i ngā tāngata o Hawaii; engari, ki ētahi, he Pāniora kē ngā Pākehā tuatahi.  

E rua nga wa ka unga mai a Cook ki Hawai'i, i tona wa tuarua i 1779 ka tukinotia e Cook i tetehi o nga rangatira ki Kealakekua, katahi ra ka riri nga tangata whenua a ka mate noa a Cook i te pu.


== Kamehameha ==
I ngā tau 1780 me 1790 ka whawhai ngā ariki o Hawaii kia tū rangatira. Ko [[Kamehameha I|Kamehameha]] tētahi o ngā toa rangatira nei i whiwhi ai i ngā pū a te Pāhehā, ka patu haere i ana hoariri, ā, ka tupu haere tana mana. I te tau 1810 kua tapaina ko Kamehameha te ariki nui o ngā moutere katoa; ko ia tonu te Kīngi tuatahi o Hawaii.  Ko te wā o tana matenga ko te tau [[1819]]. 


== He Whenua Mauherehere ==

[[File:HI license plate.png|left|papa raihana]]Ka hinga te Kīngitanga o ngā uri a Kamehameha i te tau [[1893]]. Ka whakaputa te kaupapa whakatū kāwanatanga kē e ngā kaiwhakatupu huka, i runga i te whakaaro whakamāmā ake ai i te hokohoko huka ki Te [[Hononga-o-Amerika]]. Nā John L. Stevens, nā te minita amerika i Hawai'i i taua wā, i tono ngā hēramana nō te kaipuke USS Boston ki uta, tiaki ai i ngā taonga o ngā kamupene amerika.  Ka hinga te Kuīni i te 17 o ngā rā o Kohi-tātea, 1893, ka whakatūria he kāwanatanga hou. Nō te 4 Hōngongoi 1894, ko te whakatūranga o Hawai'i hei whenua tū motuhake, ko Sanford B. Dole te tumuaki.  Mea kau ake, ka puta ngā mihi tautoko a te Kāwanatanga o Amerika. Nō te 1895 tae noa ki te 1896, ka mauhereheretia te kūini whakamutunga o Hawaii, a [[Liliʻuokalani]], i ʻIolani, te whare o ngā Kīngi i [[Honolulu]]. Nō muri mai, ka puta tana kupu whakarere i te torōna. Nō te 1898, ka whakatauria e ngā pāremata e rua o Amerika kia hurihia a Hawai'i hei wāhi o Amerika. Nō te tau [[1959]] ka whakatūria a Hawaii hei wāhanga whenua tonu. 



=== Ngā tāone nunui ===
<timeline>
TimeAxis	= orientation:horizontal format:yyyy
ImageSize	= width:640 height:auto barincrement:25
PlotArea 	= left:10 right:10 top:10 bottom:40
AlignBars  	= justify

Colors =
  id:canvas        	value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:2000               value:skyblue
  id:2004               value:red

BackgroundColors = canvas:canvas

Period     = from:0 till:400
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:drabgreen

BarData=
  barset:Einwohnerzahl

PlotData=
  width:20 fontsize:M textcolor:black shift:(20,-6) anchor:from
 
  barset:Einwohnerzahl

  from:start till:377  color:2004 text:[[Honolulu]]_(377.260)
  from:start till:41   color:2000 text:[[Hilo]]_(40.759)
  from:start till:36   color:2000 text:[[Kailua]]_(36.513)
  from:start till:35   color:2000 text:[[Kaneohe]]_(34.970)
  from:start till:33   color:2000 text:[[Waipahu]]_(33.108)
  from:start till:30   color:2000 text:[[Pearl City (Hawaii)|Pearl City]]_(30.976)
  from:start till:29   color:2000 text:[[Waimalu]]_(29.371)
  from:start till:28   color:2000 text:[[Mililani Town]]_(28.608)
  from:start till:20   color:2000 text:[[Kahului]]_(20.146)
  from:start till:17   color:2000 text:[[Kihei]]_(16.749)

TextData=
  fontsize:S pos:(450,20) textcolor:2004
  text:Taupori (ā-mano) i te 2004

  fontsize:S pos:(250,20) textcolor:2000
  text:Taupori (ā-mano) i te 2000

</timeline>
== Whakaahua ==
<center>
<gallery>
Image:Crater of haleakala.JPG|Pāka-a-motu o Hale-a-ka-la (Whare-o-te-rā), Māui
Image:Mauna_Kea10.jpg|Ngā hukarere o Mauna Kea (Maunga Tea), Hawai'i 
Image:Puu oo.jpg|Pāka-a-motu o ngā Ahi Tipua, Hawai'i 
Image:Hanalei, Kauai HI.JPG|Hanalei, Kaua'i 
Image:Limu o Pele.jpg|Ngā rimu o Pele, Hawai'i
Image:Kihei coast.jpg|Kihei, Māui
Image:Maui - Sunset.jpg|Ka tō te rā, Māui
Image:Nuuanu Pali (1258).JPG|Ngā pari o Nu'uanu, O'ahu
</gallery>
</center>

{{USA}}
{{Polynesia}}
{{Maramara}}

[[Category:Hawai'i|*]]
[[Category:Porinīhia]]

[[ace:Hawaii]]
[[af:Hawaii]]
[[an:Hawaii]]
[[ang:Hawaii]]
[[ar:هاواي]]
[[arz:هاواى]]
[[ast:Hawaii]]
[[az:Havay]]
[[bar:Hawaii]]
[[bat-smg:Havajē]]
[[bcl:Hawaii]]
[[be:Штат Гаваі]]
[[be-x-old:Гаваі]]
[[bg:Хаваи]]
[[bi:Hawaii]]
[[bn:হাওয়াই]]
[[bo:ཧ་ཝ་ཡི།]]
[[bpy:হাৱাই]]
[[br:Hawaii]]
[[bs:Hawaii]]
[[ca:Hawaii]]
[[ceb:Hawaii]]
[[ckb:ھاوایی]]
[[co:Hawaii]]
[[cs:Havaj]]
[[cv:Гавайи]]
[[cy:Hawaii]]
[[da:Hawaii]]
[[de:Hawaii]]
[[diq:Hawaii]]
[[el:Χαβάη]]
[[en:Hawaii]]
[[eo:Havajo]]
[[es:Hawái]]
[[et:Hawaii osariik]]
[[eu:Hawaii]]
[[fa:هاوائی]]
[[fi:Havaiji]]
[[fo:Hawaii]]
[[fr:Hawaï]]
[[frp:Havayi]]
[[frr:Hawaii]]
[[fy:Hawaï]]
[[ga:Haváí]]
[[gag:Hawaii]]
[[gd:Hawaii]]
[[gl:Hawai - Hawai'i]]
[[gn:Havái]]
[[gv:Hawaii]]
[[hak:Ha-vî-yî]]
[[haw:Hawai‘i]]
[[he:הוואי]]
[[hi:हवाई]]
[[hif:Hawaii]]
[[hr:Havaji]]
[[ht:Awayi]]
[[hu:Hawaii]]
[[hy:Հավայի]]
[[ia:Hawaii]]
[[id:Hawaii]]
[[ig:Hawaii]]
[[ik:Hawaii]]
[[ilo:Hawai'i]]
[[io:Havayi]]
[[is:Hawaii]]
[[it:Hawaii]]
[[ja:ハワイ州]]
[[jv:Hawaii]]
[[ka:ჰავაი (შტატი)]]
[[kn:ಹವಾಯಿ]]
[[ko:하와이 주]]
[[ku:Hawaii]]
[[kw:Hawaii]]
[[la:Havaii (civitas)]]
[[lad:Hawaii]]
[[lb:Hawaii]]
[[li:Hawaï]]
[[lij:Hawaii]]
[[lmo:Hawaii]]
[[lt:Havajai]]
[[lv:Havajas]]
[[mg:Hawaii]]
[[mk:Хаваи]]
[[ml:ഹവായി]]
[[mn:Хавай]]
[[mr:हवाई]]
[[mrj:Гавайи]]
[[ms:Hawaii]]
[[my:ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်]]
[[nah:Hawaii]]
[[nds:Hawaii]]
[[ne:हवाई]]
[[nl:Hawaï]]
[[nn:Hawaii]]
[[no:Hawaii]]
[[nv:Hawáai Hahoodzo]]
[[oc:Hawaii]]
[[os:Гавайи]]
[[pag:Hawaii]]
[[pam:Hawaii]]
[[pl:Hawaje]]
[[pms:Hawaii]]
[[pnb:ہوائی]]
[[pt:Havaí]]
[[qu:Hawaii suyu]]
[[rm:Hawai]]
[[ro:Hawaii]]
[[ru:Гавайи]]
[[sah:Һауайи]]
[[scn:Hawaii]]
[[sco:Hawaii]]
[[se:Haváija]]
[[sh:Havaji]]
[[simple:Hawaii]]
[[sk:Havaj (štát USA)]]
[[sl:Havaji]]
[[so:Hawaay]]
[[sq:Hawaii]]
[[sr:Хаваји]]
[[su:Hawaii]]
[[sv:Hawaii]]
[[sw:Hawaii]]
[[szl:Hawaje]]
[[ta:ஹவாய்]]
[[te:హవాయి]]
[[th:รัฐฮาวาย]]
[[tl:Hawaii]]
[[to:Hauaiʻi]]
[[tr:Hawaii]]
[[tt:Гавайлар (штат)]]
[[ug:Haway Shitati]]
[[uk:Гаваї]]
[[ur:ہوائی]]
[[uz:Gavayi]]
[[vec:Hawaii]]
[[vi:Hawaii]]
[[vo:Hawaii]]
[[war:Hawaii]]
[[xal:Хавай]]
[[xmf:ჰავაი (შტატი)]]
[[yi:האוואי]]
[[yo:Hawaii]]
[[zh:夏威夷州]]
[[zh-min-nan:Hawaiʻi]]
[[zh-yue:夏威夷]]