[[File:Piha6.jpg|right|260px|thumb|Te whakaheke ngaru kei Pīhā, Aotearoa]]
Ko te '''whakaheke ngaru''' he tākaro tino tawhito o Te Moana-nui-a-Kiwa. Kua hipa pea te 4000 tau i tīmata ai ngā tāngata o Porinīhia ki te whakaheke ngaru i runga papa rākau. 

== Ki Hawai'i ==
I te taenga o ngā tūpuna ki [[Hawai'i]], (400 AD), i hangaia ngā papa kia roa ake. I tino ngākaunui rātou ki tēnei tākaro, tāne mai, wāhine mai, tamariki mai, rangatira mai. I mīharo rawa atu ngā Pākehā tae tuatahi atu ki Hawai'i i tō rātou kitenga i te hanga nei e whakahaere pērā ana. Tae noa ki ngā tau whakatuwhera o te rautau tekau mā iwa, ruarua noa iho te hunga o Hawai'i i te mahi tonu. Engari ka mau aua ruarua i ki ērā o ngā mahi a ō rātou tūpuna.

== Ki Aotearoa nei ==
[[File:Two surfers.jpg|right|260px|thumb|He ngākaunui ngā kaiwhakaheke ngaru]]Ahakoa ko ngā Hawai'i ngā tino tohunga ki ēnei mahi, he tākaro i whakahaerea e ngā iwi katoa o Te Moana-nui-a-Kiwa. I [[Aotearoa]] nei, i whakaheke ngaru ngā tūpuna o te Māori; ko tō rātou tikanga takahi ngaru he waka, he kōpapa, he pōhā, tae noa atu ki ō rātou ake tinana noa iho. I riri ngā mihinare i tō rātou taenga tuatahi mai ki Aotearoa, he whakaaro tō rātou he hara te mahi a ngā Māori ki te whakaheke ngaru he iti noa iho nga kākahu. Koia rā i ngaro haere ērā mahi. 


I te tau 1907 nā George Freeth te tākaro nei i mau ki [[Karapōnia]]. I te 1911 nā Duke Kahanamoku, nā te toa o te ao i ngā Taumāhekeheke o te Ao ki te kauhoe, i whakaatu tēnei mahi i reira. I whakaaturia e ia tēnei mahi ki [[Ahitereiria]] i te tau 1914, ki Aotearoa i te tau 1915. 

Kāore i roa, ka puta ngā kaiwhakahaere whakaheke ngaru ki ngā takutai moana o Aotearoa. Tae noa ki ngā tau 1950 i tae mai te tokorua nō Karipōnia, a Rick Stoner rāua ko Bing Copeland kimi ngaru nunui ai. Kātahi anō ka kitea i i te one i [[Pīhā]] ā rāua kōpapa 'Malibu'; nā ēnei momo kōpapa i taea ai te hunga whakaheke ngaru te hōkai ngaru. Nō muri mai, i tino mahia te mahi whakaheke i konei. 

I ngā tau tīmatanga o ngā tau 1960 e 300 ngā kaiwhakaheke ngaru i Niu Tīreni. Ināianei, tata ana ki te 240,000. E ai ki ngā tatauranga a te Kōmihana ā Hillary, he nui kē atu te hunga whakaheke ngaru i te hunga purei whutupōro, 75,000 te nui atu i ngā mea purei whutupōro. 

== Hoto ki waho ==
* [http://tpo.tepapa.govt.nz/ViewTopicExhibitDetail.asp?TopicFileID=MINZ_t7&Language=Maori Tai awatea: te mahi whakahere ngaru]
* [http://www.magsurf.fr MagSurf]

== Tohutoro ==
* Finney, Ben and James Houston (1996). ''Surfing - A History of the Ancient Hawaiian Sport''. San Francisco: Pomegranate Artbooks
* Pearson, Kent (1979). ''Surfing Subcultures of Australia & New Zealand''. University of Queensland Press
* Williamson, Luke (2000). ''Gone Surfing - The Golden Years of Surfing in New Zealand, 1950-1970''. Tāmaki-makau-rau: Penguin Books

{{Maramara}}

[[Category:Tākaro]]
[[Category:Tuhipānui pai]]

[[af:Branderplankryery]]
[[an:Surf]]
[[ang:Ȳþrīdunȝ]]
[[ar:ركوب الأمواج]]
[[bg:Сърфиране]]
[[bo:རླབས་ཤུད།]]
[[br:Surf]]
[[ca:Surf]]
[[cs:Surfing]]
[[da:Surfing]]
[[de:Wellenreiten]]
[[en:Surfing]]
[[eo:Ondorajdado]]
[[es:Surf]]
[[eu:Surf]]
[[fa:موج‌سواری]]
[[fi:Lainelautailu]]
[[fo:Surfing]]
[[fr:Surf]]
[[ga:Tonnmharcaíocht]]
[[gl:Surf]]
[[he:גלישת גלים]]
[[hi:लहरबाज़ी]]
[[hu:Hullámlovaglás]]
[[id:Selancar]]
[[it:Surf]]
[[ja:サーフィン]]
[[ka:სერფინგი]]
[[ko:파도타기]]
[[la:Lapsus]]
[[lt:Banglenčių sportas]]
[[nl:Surfen]]
[[nn:Surfing]]
[[no:Surfing]]
[[oc:Surf]]
[[pl:Surfing]]
[[pt:Surfe]]
[[ro:Surfing]]
[[ru:Сёрфинг]]
[[scn:Surfing]]
[[sh:Surfanje]]
[[simple:Surfing]]
[[sl:Surfanje]]
[[sv:Surfing]]
[[te:సర్ఫింగ్]]
[[th:โต้คลื่น]]
[[tl:Pagsusurp]]
[[tr:Sörf]]
[[uk:Серфінг]]
[[zh:衝浪]]