[[File:Samoa Savaii map.png|right|thumb|250px|Te motu o Savai'i]]

[[File:3 Samoan girls making ava 1909.jpg|right|thumb|250px|Nga kōhine ka kawaina te kawa (''ava'' ), 1911]]

Ko '''Savai'i''' te motu nui rawa atu i te whenua o [[Hāmoa ki te Uru|Hāmoa]].<ref>{{cite web
|url=http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/tca1963317/
|work=Pacific Islands Legal Information Institute
|title=Samoa Territorial Constituencies Act 1963|accessdate=6 January, 2009}}</ref> Mo nga Hāmoa, ko tētahi ingoa mo tenei motu, ko '''Salafai.''' 

[[File:Samoan fale, Lelepa village, Savaii, Samoa 2009.JPG|right|thumb|250px|Te wharenui ki te kainga o Lelepa]]

He 43,103 (2006) nga tangata e noho i roto o te motu katoa.<ref name=pop>{{cite web
|url=http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Table%202.%20Population%20byregion,%20faipule%20district%202006.pdf
|work=Samoa Bureau of Statistics
|title=Population and Housing Census Report 2006
|date= July 2008
|accessdate=6 January, 2009}}</ref> E tu Savai'i whakatehauāuru, pe tekau nga maero, ki te motu o [[Upolu]].<ref>{{cite web
|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006AGUFM.V34B..02K
|work=The Smithsonian/NASA Astrophysics Data System
|title=New 40Ar/39Ar Ages for Savai'i Island Reinstate Samoa as a Hotspot Trail with a Linear Age Progression
|first=Koppers, A. A.; Russell, J. A.; Staudigel, H.
|last=Hart, S.R.
|year=2006
|series=American Geophysical Union, Fall Meeting 2006, abstract #V34B-02
|accessdate=6 Hanuere, 2009}}</ref> E noho nga tangata katoa i o ratou papakainga. I roto o Hāmoa, ko te whaka Hāmoa (''fa'a Samoa'') te wairua me nga mea mauri o nga tangata whenua. He tapu nga kaumatua. Ko ''matai'' te kupu i te reo Hāmoa mo nga ariki o nga kainga. 

Ko [[Salelologa]] te taone nui, e tu i te takutai rāwhiti. Te papakainga o Falealupo te Rārangi Huringa Wā o te Ao, ā, koia te kāinga hauāuru rawa atu i Hāmoa.

I taua wā, i nga tau i te timatanga o 1900, nā timata te motuhaketanga Mau a Pule ki Savai'i i te papakainga o Safotulafai. Ko Lauati Namulau'ulu Mamoe tētahi o ngā toa rangatira o te Mau a Pule. Ko te wā o tana matenga ko te tau 1915 ki te motu o Tarawa. 

==Takiwā tōrangapū==
He 11 nga takiwā tōrangapū i roto o Hāmoa katoa, e 6 i roto o Savai'i me 5 i te motu o Upolu me nga motu iti'iti ētahi atu.
Nga takiwā tōrangapū e 6 kei te raki o Savai'i, ko Fa'asaleleaga, Gaga'emauga, Gaga'ifomauga, Palauli, Satupa'itea me Vaisigano.

== Whakaahua ==
<center>
<gallery>
File:Savai'i coastal scenery palm trees & sea, Falealupo village, Samoa 1.JPG|I te tai o Falealupo
File:Child leaning down to take a drink of water at the Mata o le Alelo fresh water pool, Matavai village, Savai'i, Samoa 2009.JPG|Te tamariki i te waipuna Sina & the Eel, Matavai
File:Va'a canoe, Matavai village, Savaii, Samoa MS.JPG|''Paopao'' waka ama
File:Savaii Village 1, Samoa, Polynesia.JPG|Papakainga
File:Samoa - Savaii - Taga Blowholes00.jpg|Lava blowholes, Taga
File:Samoan taupou girl 1896.jpg|''Taupou'' 1896
File:Fale on Manono Island.jpg|''Faleo'o'', beach fale
File:Church 2, Matavai village, Savaii, Samoa.JPG|Whare karakia ki Safune

</gallery>
</center> 

==Tohutoro==
<references/>

{{Maramara}}
{{Polynesia}}
[[Category:Hāmoa]]
[[Category:Porinīhia]]
{{Commonscat|Savai'i}}

[[bs:Savai'i]]
[[de:Savaiʻi]]
[[en:Savai'i]]
[[eo:Savaii-Insulo]]
[[es:Savai'i]]
[[fi:Savai’i]]
[[fr:Savai'i]]
[[gl:Savaii]]
[[id:Savai'i]]
[[it:Savai'i]]
[[ja:サバイイ島]]
[[ko:사바이이 섬]]
[[la:Savaii]]
[[lt:Savajas]]
[[mrj:Савайи]]
[[nl:Savai'i]]
[[no:Savai'i]]
[[pl:Savaii]]
[[pt:Savai'i]]
[[ru:Савайи]]
[[sh:Savai'i]]
[[sk:Savai’i]]
[[sm:Savaii]]
[[sr:Саваи]]
[[sv:Savaii]]
[[zh:萨瓦伊岛]]
[[zh-min-nan:Savai'i Tó]]